ေနာက္ဆံုးကစားေကာင္
ေမာင္စံေပါ
(၁)
ကစားနည္းတိုင္းမွာ ဘယ္လိုကစားရမယ္ဆိုတဲ့ ကစားနည္းစည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းေတြရွိတယ္။ ကစားသူေတြလိုက္နာရမယ့္ က်င့္၀တ္ဆိုင္ရာ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းေတြရွိတယ္။ အရံႈးအႏိုင္အဆံုးအျဖတ္ျပဳတဲ့
စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းေတြရွိတယ္။ တျခားလိုအပ္ရာထုတ္ျပန္ထားတဲ့ သတ္မွတ္ထားတဲ့ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းေတြ ရွိတယ္။ အဲဒါေတြအားလံုးစုေပါင္းထားတဲ့ ကစားနည္းဥပေဒရွိတယ္။
(၂)
စစ္တုရင္ကစားနည္းမွာလည္း အတူတူပါပဲ။ စစ္တုရင္ဥပေဒ (Laws of Chess) ဆိုတာ ရွိတယ္။
အေျခခံအားျဖင့္တူၾကေပမဲ့ အစဥ္အဆက္ ေဒသအလိုက္ကြဲျပားျခားနားစြာ က်င့္သံုးခဲ့ၾကတာေတြ ရွိတယ္။ ၁၉၂၄ ဇူလိုင္ ၂၀ ရက္ေန႔က ျပင္သစ္ႏိုင္ငံ၊ ပါရီၿမိဳ႕မွာ ကမၻာ့စစ္တုရင္အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ကို ဖြဲ႕စည္းတည္ေထာင္ၿပီးတဲ့ ေနာက္မွာေတာ့ တစ္ကမၻာလံုးအတြက္ စစ္တုရင္ဥပေဒကို အညီအညြတ္ ျဖစ္ေစခဲ့ပါတယ္။
(၃)
ကမၻာ့စစ္တုရင္အဖြဲ႕ခ်ဳပ္က သတ္မွတ္ျပ႒ာန္းထားတဲ့ဥပေဒျဖစ္ေပမဲ့ ပယ္ဖ်က္သင့္တာ၊ ျပင္ဆင္သင့္တာ၊ ျဖည့္စြက္သင့္တာ စသျဖင့္ အႀကံျပဳလိုတဲ့ ဥပေဒဆိုင္ရာ အေၾကာင္းအရာေတြကို အဖြဲ႕၀င္ႏိုင္ငံေတြက အဆိုျပဳတင္ျပႏိုင္ၿပီး ကမၻာ့စစ္တုရင္အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ရဲ႕အလုပ္အမႈေဆာင္အဖြဲ႕အစည္းအေ၀းမွာ ကနဦးအဆင့္ ေဆြးေႏြးၾကၿပီး အမ်ားသေဘာညီရင္ ကမၻာ့စစ္တုရင္အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ညီလာခံမွာ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ ၀ိုင္း၀န္းေဆြးေႏြး မဲခြဲဆံုးျဖတ္ၿပီး အတည္ျပဳပါတယ္။
(၄)
ဥပေဒဆိုတာကလည္း လိုအပ္လာရင္ ျပင္ဆင္မႈလုပ္ရစၿမဲပါ။ စစ္တုရင္ဥပေဒစတင္ျပ႒ာန္းစဥ္က ဒစ္ဂ်စ္တယ္စစ္တုရင္နာရီ (Digital Chess Clock) မေပၚေသးလို႔ ဒစ္ဂ်စ္တယ္စစ္တုရင္နာရီနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ ဥပေဒျပ႒ာန္းခ်က္ေတြ မရွိေသးေပမဲ့ ဒီေန႔ေခတ္မွာေတာ့ ဒစ္ဂ်စ္တယ္စစ္တုရင္နာရီနဲ႔ပတ္သက္လို႔ ျပ႒ာန္းထားတဲ့ ဥပေဒေတြ၊ နည္းဥပေဒေတြ ရွိေနပါၿပီ။ လက္ကိုင္ဖုန္းနဲ႔ ပတ္သက္တာေတြ၊ ေခတ္ေပၚ လွ်ပ္စစ္ကရိယာေတြ အသံုးအေဆာင္ေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့လည္း အလားတူ ေတြ႕ရပါတယ္။
(၅)
ခက္တာက ဥပေဒေတြဟာ ေရးဆြဲႏိုင္တဲ့သူေတြ၊ အတည္ျပဳ ျပ႒ာန္းဖို႔ အာဏာရွိသူေတြရဲ႕ အလိုက် ေပၚေပါက္ရ၊ ပယ္ဖ်က္ရ၊ ျပင္ဆင္ရတာဆိုေတာ့ ဘ၀င္မက်စရာေတြလည္း ေတြ႕ရတတ္ပါတယ္။ ဥပေဒဟာ ရိုးရွင္းျခင္း၊ ျမင္သာထင္သာရွိျခင္း၊ လြယ္ကူစြာသေဘာေပါက္ႏိုင္ျခင္း၊ တသမတ္တည္းရွိျခင္း စတဲ့ အခ်က္ေတြနဲ႔ ျပည့္စံုဖို႔လည္း လိုမယ္လို႔ ယူဆပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ရႈပ္ေထြးတဲ့ သေဘာသဘာ၀ေတြ ရွိေနတာ စစ္တုရင္ဥပေဒမွာ ျမင္ေတြ႕ရပါတယ္။
(၆)
အမွန္ကေတာ့ စစ္တုရင္ကစားနည္းဥပေဒေတြဟာ ရိုးရိုးရွင္းရွင္း ျဖစ္သင့္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီေန႔အထိ ေၾကာင္းက်ိဳးမေလ်ာ္ကန္တဲ့အခ်က္ေတြ၊ ယုတိၱယုတၱာမတန္တဲ့ ဥပေဒေတြ စစ္တုရင္မွာေတြ႕ေနရပါေသးတယ္။ (ဒါေတြကို ျပင္ဆင္ဖို႔ ျမန္မာႏိုင္ငံစစ္တုရင္စစ္တုရင္အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ဥကၠ႒ ဦးေမာင္ေမာင္လြင္က အႀကိမ္မ်ားစြာ အဆိုတင္သြင္းခဲ့ေပမဲ့ အေကာင္အထည္ေပၚမလာခဲ့ပါဘူး)။ ဥပမာေျပာရရင္ ကိုင္ေကာင္ေရႊ႕ရတဲ့ကိစၥ။ ေရႊ႕မယ္ ရည္ရြယ္ၿပီးေတာ့ျဖစ္ေစ ေယာင္မွားၿပီးေတာ့ျဖစ္ေစ ကိုင္မိရင္ ကိုင္မိတဲ့အရုပ္ကို ေရႊ႕ရတယ္။ အဲဒီအရုပ္မွာ ေရႊ႕စရာမရွိရင္၊ ေရႊ႕လို႔မရရင္ တျခားအေကာင္ကို ေရႊ႕ခြင့္ေပးတယ္။ အေပ်ာ္ကစားရာမွာ ဘာမွမေျပာလိုေပမဲ့ ၿပိဳင္ပြဲအတြက္ေတာ့ ဘ၀င္မက်စရာပါ။ ဒါေလာက္ေလးမွ မသိရင္၊ သတိမထားရင္ အရံႈးေပးလိုက္ေပါ့။ စစ္ဆိုတာ အမွားခံတာမွမဟုတ္တာ။
အရုပ္ကို ကိုင္ေရႊ႕ၿပီး လက္လႊတ္ၿပီးခ်ိန္မွာ ျပင္ဆင္ခြင့္မရွိေတာ့ပါဘူး။ ေရႊ႕ကြက္ျပဳလုပ္ျခင္း/ေရႊ႕ျခင္း (The move is made) လို႔ ေခၚဆိုပါတယ္။ အရုပ္ေရႊ႕ၿပီး စစ္တုရင္နာရီကို ႏိွပ္ၿပီးခ်ိန္မွာေတာ့ ေရႊ႕ကြက္ျပည့္စံုစြာ ၿပီးေျမာက္ျခင္း (The move is completed) လို႔ စကားလံုး သံုးပါတယ္။ အရုပ္ကို ကိုင္ေရႊ႕ၿပီး လက္လႊတ္ၿပီးခ်ိန္မွာ ျပင္ဆင္ခြင့္မရွိေတာ့ဘူးဆိုေပမဲ့ တရားမ၀င္ေရႊ႕ကြက္ (Illegal Move) ေတြ အတြက္ေတာ့ နာရီမႏွိပ္ရေသးဘူးဆိုရင္ ျပင္ဆင္ခြင့္ေပးပါတယ္။ ဒါလည္း သိပ္မဟုတ္ေသးဘူးဗ်။ မိုင္းကြင္းထဲ ေျခစံုခ်ၿပီးမွ ဘြာခတ္လို႔ ဘယ္ရမွာလဲဗ်ာ။
(၇)
၂၀၀၇ ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လက မေလးရွားႏိုင္ငံ၊ ကြာလာလမ္ပူၿမိဳ႕ေတာ္မွာ မာေဒးကားစစ္တုရင္ၿပိဳင္ပြဲ က်င္းပစဥ္က ျဖစ္ပါတယ္။ လွ်ပ္တစ္ျပက္ (Blitz) ၿပိဳင္ပြဲမွာ တရားမ၀င္ေရႊ႕ကြက္ေရႊ႕ရင္ ခ်က္ျခင္းရံႈးပါတယ္။ ပြဲတစ္ပြဲမွာ မာစတာအဆင့္ရွိတဲ့ကစားသမားတစ္ေယာက္က အုပ္ကြက္မိထားတဲ့ျမင္းကို ေရႊ႕ဖို႔ကိုင္ခဲ့တယ္။ မွားယြင္းကိုင္တာ မဟုတ္ပါဘူး။ ေရႊ႕ဖို႕ေသေသခ်ာခ်ာကိုင္ၿပီးမွ ျမင္းကိုေရႊ႕ရင္ သူ႕ရဲ႕ဘုရင္ဟာ ၿပိဳင္ဘက္ရဲ႕ ဘုန္းႀကီး (Bishop) အရုပ္နဲ႔တန္းေနမွာျဖစ္လို႔ ျမင္းကိုျပန္ခ်ၿပီး တျခားအေကာင္ကို ေရႊ႕သြားခဲ့ပါတယ္။ ကိုင္ေကာင္ေရႊ႕စည္းကမ္းအရ ျမင္းကိုသာေရႊ႕ရင္ တရားမ၀င္ေရႊ႕ကြက္ျဖစ္တာေၾကာင့္ သူရံႈးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ၿပိဳင္ဘက္က ဒိုင္ကိုေခၚၿပီး ကန္႔ကြက္ခဲ့ေပမဲ့ မေအာင္ျမင္ခဲ့ပါဘူး။
(၈)
ဒီထက္ပိုဆိုးတဲ့ စိတ္ပ်က္စရာေကာင္းတဲ့ အေတြ႕အႀကံဳတစ္ခုကို ၂၀၁၄ခုႏွစ္ ဇြန္လက မကာအိုမွာ သက္တမ္းအလိုက္လူငယ္စစ္တုရင္ၿပိဳင္ပြဲက်င္းပခဲ့စဥ္က ေတြ႕ႀကံဳခဲ့ရဖူးပါတယ္။ လွ်ပ္တစ္ျပက္ၿပိဳင္ပြဲမွာ စင္ကာပူက လူငယ္ေလးနဲ႔ ဖိလစ္ပိုင္က လူငယ္ေလး ေတြ႕ဆံုခဲ့ပါတယ္။ စင္ကာပူကေလးမွာ ဘုရင္နဲ႔ ဘုန္းႀကီးတစ္ရုပ္သာက်န္ရွိၿပီး ဖိလစ္ပိုင္ကေလးမွာ ဘုရင္နဲ႔ နယ္တစ္ရုပ္သာ က်န္ပါတယ္။ ေျပာရရင္ သေရပြဲပါ။ နယ္သာ အဆင့္တိုးျမွင့္ႏိုင္ခဲ့ရင္ ဖိလစ္ပိုင္ကေလးကေတာင္ ႏိုင္ဦးမွာပါ။ ဒါေပမဲ့ ဖိလစ္ပိုင္ကေလးက အခ်ိန္အရမ္းနည္းေနခဲ့ပါတယ္။ စင္ကာပူကေလးကလည္း နယ္ကို စားခြင့္ရတာေတာင္ မစားခဲ့ပါဘူး။ စားလိုက္ရင္ သေရျဖစ္သြားမွာကိုး။ ဘုရင္နဲ႔ ဘုန္းႀကီးတစ္ရုပ္က တစ္ဖက္ဘုရင္ကို မသတ္ႏိုင္ဘူးေလ။ ဒီလိုနဲ႔ ဖိလစ္ပိုင္ကေလးရဲ႕အခ်ိန္ကုန္သြားခဲ့တယ္။ ဒိုင္က စင္ကာပူကေလးကို အႏိုင္သတ္မွတ္ေပးလိုက္တယ္။
ဒါကို မေက်နပ္တဲ့ ဖိလစ္ပိုင္အသင္းေခါင္းေဆာင္ ဂရင္းမာစတာ ေဂ်ဆင္ဂြန္ဇားေလး က ကန္႔ကြက္လႊာတင္ၿပီး အယူခံ၀င္တယ္။ စစ္တုရင္ဥပေဒမွာ ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ေခြေသပံုစံ (Mating Pattern) ရွိခဲ့မယ္ဆိုရင္ အႏိုင္ေပးရမွာ ျဖစ္ေပမဲ့ ဒီပြဲမွာ ေခြေသပံုစံေရာက္ေအာင္ ဖိလစ္ပိုင္ကေလးက နယ္ကို ကြက္ကုန္ေရႊ႕၊ ျမင္းအျဖစ္အဆင့္ျမွင့္၊ ဘုရင္ကိုေထာင့္အထိေျပး၊ ျမင္းနဲ႔ဘုရင္ေျပးကြက္ကိုပိတ္ၿပီး အသတ္ခံရမယ္ဆိုတာ လံုး၀ သဘာ၀ မက်ေၾကာင္း၊ အရူးေတာင္မွ ေရႊ႕မွာမဟုတ္ေၾကာင္း ေျပာဆိုကန္႔ကြက္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့လည္း မရပါဘူး၊ ျမင္းတစ္ရုပ္ခ်င္း က်န္ေနတာေတာင္မွ ေခြေသပံုစံျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အတြက္ အခ်ိန္က်သူကို အရံႈးေပးဖူးတဲ့သာဓက ကလည္း ကမၻာ့စစ္တုရင္ေလာကမွာ အထင္အရွား ရွိခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဒီေတာ့ အယူခံအဖြဲ႕ကလည္း စင္ကာပူကေလးကိုပဲ အႏိုင္အျဖစ္ ဆံုးျဖတ္ခဲ့ပါတယ္။
(၉)
အဲဒီပြဲမွာ စင္ကာပူကေလးအတြက္ သူ႕ရဲ႕ဘုန္းႀကီးက တစ္ရုပ္တည္းသာက်န္တဲ့ ေနာက္ဆံုး ကစားေကာင္။ ဖိလစ္ပိုင္ကေလးအတြက္ သူ႕ရဲ႕နယ္က တစ္ရုပ္တည္းသာက်န္တဲ့ ေနာက္ဆံုးကစားေကာင္။ တစ္ဖက္မွာ ထီးတည္းဘုရင္သာက်န္ၿပီး အခ်ိန္ကုန္သြားမယ္ဆိုရင္ နယ္ရုပ္လက္က်န္ရွိတဲ့ကေလးက မႏိုင္ရမွာပါ။ သူ႕ရဲ႕နယ္က အဆင့္တိုးျမွင့္ၿပီး လံုေလာက္တဲ့သတ္ေကာင္ (Mating Material) ျဖစ္သြားမွာကိုး။ ဘုန္းႀကီးရုပ္ကေတာ့ လံုေလာက္တဲ့သတ္ေကာင္ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ထီးတည္းဘုရင္နဲ႔ဆိုရင္ သေရသာ ျဖစ္ေတာ့မွာပါ။
ေၾကာင္းက်ိဳးမေလ်ာ္ကန္တဲ့ စစ္တုရင္ဥပေဒတစ္ခုရဲ႕ မ်က္ႏွာသာေပးမႈေအာက္မွာ အႏိုင္ရဖို႔မျဖစ္ႏိုင္တဲ့သူက အႏိုင္ရခဲ့တာဟာ အေတာ္ႀကီး ဘ၀င္မက်စရာပါ။ ေလာကႀကီးမွာ ကေမာက္ကမေတြဆိုတာ ရွိေနတတ္ပါတယ္။
(၁၀)
၁၈၆၂ စက္တင္ဘာလ ၁၁ ရက္ေန႔မွာေမြးဖြားခဲ့တဲ့ အေမရိကန္စာေရးဆရာ အိုဟင္နရီ (O Henry) ရဲ႕ ေနာက္ဆံုးသစ္ရြက္ (The Last Leaf) ၀တၳဳတိုဟာ ကမၻာေက်ာ္တစ္ပုဒ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီစစ္တုရင္ပြဲက ေနာက္ဆံုးကစားေကာင္ (The Last Piece) ကေတာ့ ကမၻာေက်ာ္မွာ မဟုတ္ေပမဲ့ အနာဂါတ္မွာ ပိုမိုေကာင္းမြန္တဲ့ စစ္တုရင္ကစားနည္းဥပေဒေတြ ျဖစ္လာေစေရးအတြက္ အေထာက္အကူျဖစ္ပါေစေၾကာင္း ဆုေတာင္းရပါတယ္။ ။
